Pliki cookie – czym są i co oznaczają dla użytkownika?
Pliki cookie to małe pliki zapisywane na urządzeniu użytkownika, które umożliwiają działanie stron internetowych, analizę ruchu oraz personalizację treści. Część z nich jest niezbędna i nie wymaga zgody, inne – zwłaszcza analityczne i marketingowe – mogą być stosowane wyłącznie po uzyskaniu świadomej zgody użytkownika.
Kto z nas, z westchnieniem irytacji, nie kliknął „akceptuj wszystkie”, by jak najszybciej pozbyć się natrętnego banera i dostać się wreszcie do upragnionej treści w internetach – niech pierwszy rzuci kamieniem.
Choć towarzyszą nam od dawna, wiele osób wciąż nie potrafi zbyt dużo o nich powiedzieć. A co tak naprawdę oznaczają dla nas, użytkowników?
Dzięki plikom cookie strony internetowe mogą zapewnić nam user-friendly experience. Ale są też narzędziem, przez które stajemy się produktem. Rozumiejąc, jak działają te pliki, zyskujemy większą kontrolę nad tym, jakie treści są nam wyświetlane oraz kto zagląda do naszego cyfrowego talerzyka.
Czym są pliki cookie i jak działają?
Pliki cookie to taka nasza elektroniczna wizytówka – zostawiana w prezencie każdej stronie, którą odwiedzamy.
Bardziej formalnie: Pliki cookie to niewielkie pliki tekstowe zapisywane na urządzeniu użytkownika przez odwiedzaną stronę internetową. Cookies zazwyczaj zawierają nazwę strony internetowej, z której pochodzą, czas przechowywania ich na urządzeniu końcowym oraz unikalny numer. Składają się z ciągów liter i cyfr – dla ludzi nieczytelne, dla systemów bezcenne.
Cookies mogą być tworzone przez właściciela strony (tzw. cookies własne) lub też przez partnerów (cookies podmiotów trzecich). Jedne znikają po zamknięciu przeglądarki (cookies sesyjne), inne potrafią przetrwać kilka dni, miesięcy, a nawet lat (cookies trwałe).
Jakie dane mogą zbierać pliki cookie?
Całkiem sporo: adres IP (czyli nasza przybliżona lokalizacja), adres e-mail oraz login, preferowany język, waluta zakupów, historia wyszukiwania, czas spędzony na stronie, urządzenie z jakiego korzystamy, przeglądarka, wiek, płeć, status rodzinny, preferencje cenowe, zainteresowania, ulubione marki, a nawet kolory.
Cookies są jak detektyw – zbierają dane, analizują, profilują.
Jakie są rodzaje plików cookie?
Zagłębiając się w szczegóły banerów cookies, możemy znaleźć różne słoiki z ciasteczkami – podzielone według ich przeznaczenia:
🍪 Techniczne (niezbędne)
Bez nich strona po prostu nie działa poprawnie. Dzięki nim możemy się zalogować – i nie powtarzać logowania podczas jednej sesji. Produkty dodane do koszyka sklepu online nie znikną, gdy przypadkiem zamkniemy przeglądarkę i wrócimy na stronę po chwili. Chronią też witrynę przed botami i atakami.
💡 Jako jedyne nie wymagają zgody – są zapisywane niezależnie od naszej woli.
🍪 Funkcjonalne
Zapamiętują nasze preferencje i ustawienia na dłużej niż jedna wizyta na stronie – preferowany język, waluta zakupów, produkty dodane do koszyka będą na nas czekać gdy po dłuższej nieobecności znów zawitamy na stronę.
💡 Nie są niezbędne, ale zdecydowanie uprzyjemniają życie.
🍪 Analityczne
Zbierają dane do statystyk – ile osób odwiedza stronę, które treści są najpopularniejsze, jak długo ktoś je czyta. Pomagają administratorom (choć są też używane przez inne podmioty) ulepszać stronę i naprawiać błędy.
💡 Dla nas – większy komfort użytkowania. Dla twórców – kopalnia danych.
🍪 Marketingowe
Ulubieńcy reklamodawców! Śledzą zachowania w sieci, żeby lepiej dopasować reklamy. Wiedzą, co lubisz, kiedy masz ochotę coś kupić i jak skusić Cię na kliknięcie „kup teraz”. Jednocześnie jednak cookies z tej grupy dbają o to, żeby nie wyświetlały nam się wciąż te same reklamy lub reklamy produktu już zakupionego.
💡 Pomocne, gdy szukamy jakiegoś produktu… ale mogą być zdradliwe dla portfela 😉
💡 Zgodnie z prawem, pliki cookie inne niż niezbędne nie powinny być zapisywane bez uprzedniej zgody użytkownika.
Uwaga!
Nie każda strona stosuje taki sam podział – różnią się nazwy, grupowanie ciastek, a nawet interpretacje prawa i dobrych praktyk.
Znajomość powyższych kategorii może pozwolić jednak uzyskać większą kontrolę i dopasowanie treści do naszych preferencji.
Dodatkowo, informacje o poszczególnych plikach cookie wykorzystywanych przez daną witrynę oraz o ich przyporządkowaniu do każdej z grupy powinny być dostępne na każdej stronie (najczęściej w drugiej warstwie baneru).
Jakie prawa ma użytkownik w zakresie plików cookie?
Kwestie związane z plikami cookie regulują jednocześnie przepisy o ochronie danych osobowych (RODO), prywatności w łączności elektronicznej (e-Privacy) oraz krajowe regulacje sektorowe, takie jak Prawo komunikacji elektronicznej. Wraz z rozwojem regulacji w w tych obszarach, coraz więcej firm dostosowuje się do wymogów regulacyjnych i dobrych praktyk, wdrażając bardziej przejrzyste banery cookies.
Dzięki temu, zależnie od konfiguracji banera cookies, najczęściej możemy:
- Zaakceptować wszystkie – jeden klik i po sprawie.
- Odrzucić wszystkie (poza niezbędnymi) – coraz częściej też jeden klik, choć czasem wymaga dodatkowego wysiłku.
- Wybrać cookies według naszych preferencji – najwięcej roboty, ale największa kontrola.
- Nie robić nic – zignorować cookie baner
W teorii wszystkie ciasteczka poza „niezbędnymi” powinny być domyślnie wyłączone.
W praktyce – trzeba często przeklikać baner, aby zachować to ustawienie i odrzucić ciasteczka inne niż niezbędne. Coraz więcej stron oferuje jednak opcję „Odrzuć wszystkie” na tym samym poziomie co opcję opt-in („akceptuj wszystkie”). Jeśli jednak chcemy zgodzić się przykładowo na wszystkie cookies poza marketingowymi, niezbędne będzie ręczne przeklikanie przez baner i ustawienie preferowanych wyborów. Opcja „akceptuj wszystko” wciąż pozostaje najszybszą, wiodącą opcją.
Brak reakcji użytkownika na baner cookies nie powinien być traktowany jako zgoda na stosowanie plików cookie innych niż niezbędne. Teoretycznie więc, żadne cookies poza niezbędnymi nie powinny być w takiej sytuacji wykorzystane przez administratora (brak akcji będzie więc miał takie same skutki jak kliknięcie opcji „odrzuć wszystko”).
💡 Można też zarządzać cookies bezpośrednio z poziomu przeglądarki, jednak całkowita blokada ciasteczek może utrudnić korzystanie z niektórych funkcji lub stron.
Podsumowanie: ciasteczko z refleksją
Pliki cookie to znacznie więcej niż smakowita nazwa – to konkretne narzędzie technologiczne. Jedne ciasteczka ułatwiają życie i poprawiają komfort użytkowania, inne kuszą dziesiątą parą butów „na promocji”.
Dlatego warto:
✔ wiedzieć, co się kryje w ciasteczkowych słoikach,
✔ czytać banery cookie,
✔ ustawić własne preferencje lub zmodyfikować je w przeglądarce,
✔ pamiętać, że to Ty decydujesz, co zostaje na Twoim cyfrowym talerzyku.
Bo Internet bez refleksji nad tym, co „zjadamy”, może sprawić, że nie zauważymy, kiedy to my zostaniemy zjedzeni.
Powyższy artykuł dotyczy polskiego porządku prawnego i jest oparty o stan prawny, aktualne orzecznictwo oraz praktykę stosowaną w momencie publikacji artykułu. Zakres i sposób przetwarzania danych osobowych w ramach rekrutacji i stosunku pracy może się różnić pomiędzy krajami i jest uzależniony od lokalnych przepisów prawa na terytorium danego państwa.
Źródła i więcej informacji:
E-Privacy (Dyrektywa o prywatności i łączności elektronicznej, Dyrektywa 2002/58/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z 12 lipca 2002 r. dotycząca przetwarzania danych osobowych i ochrony prywatności w sektorze łączności elektronicznej)
PKE, Ustawa z dnia 12 lipca 2024 r. – Prawo komunikacji elektronicznej (Dz.U. 2024 poz. 1221),
Opinia 04/2012 w sprawie wyłączenia zapisywania plików cookie spod zasady pozyskiwania zgody, Grupa Robocza art. 29, 00879/12/EN WP 194
Powyższe regulacje stanowią główne źródła prawa regulujące stosowanie plików cookie, jednak dodatkowe wytyczne można znaleźć również w opiniach Europejskiej Rady Ochrony Danych (niezależny organ doradczy powołany w ramach UE do spraw ochrony danych osobowych, dawniej: Grupa Robocza art. 29 (WP29)), a także w opiniach krajowych organów odpowiedzialnych za ochronę danych osobowych (w Polsce: Urząd Ochrony Danych Osobowych, UODO).